De Oude Dom St. Johannis wordt beschouwd als de oudste kerk van Mainz en behoort tot de vroegste bisschopskerken ten noorden van de Alpen. Als voorganger van de huidige Mainzer Dom speelde hij gedurende vele eeuwen een centrale rol als geestelijk en politiek centrum in de vroege middeleeuwen.
Al in de 5e of 6e eeuw werd op deze plaats, door de herbestemming van laatantieke bouwwerken, een eerste christelijke kerk opgericht. In de daaropvolgende eeuwen werd het complex meerdere keren uitgebreid en veranderd: van een vroegmiddeleeuwse bisschopskerk met eigen doopkapel tot een indrukwekkende ottonische basiliek in de 10e eeuw. Belangrijke persoonlijkheden uit de kerkhistorie zoals Bonifatius en aartsbisschop Willigis waren hier actief, bovendien vonden in de 11e eeuw twee koningskroningen in St. Johannis plaats.
Met de voltooiing van de nieuwe dom in 1036 verloor St. Johannis zijn functie als kathedraal en werd het een abdijkerk. Desondanks bleef het gebouw in de loop der tijd levendig: in de 14e eeuw werd een gotisch koor gebouwd, en in de 18e eeuw vonden verbouwingen in de stijl van de late barok plaats. Tijdens de Napoleontische heerschappij werd de kerk tijdelijk anders gebruikt en als opslag gebruikt, voordat zij in 1828 in het bezit van de evangelische gemeente kwam. Sindsdien is ze een vast onderdeel van het protestantse leven in Mainz.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog leed de Oude Dom zware schade, maar werd hij in de jaren 50 herbouwd. Sinds 2013 leveren archeologische opgravingen nieuwe kennis over de bouw- en gebruiksgeschiedenis van de kerk. Een bijzondere vondst was in 2019 de ontdekking van het graf van aartsbisschop Erkanbald, die in 1021 overleed.
Vandaag de dag presenteert de Oude Dom St. Johannis zich als een uitzonderlijk monument, waarin sporen uit de laatantieke tijd, de middeleeuwen en de moderne tijd samenkomen. Tegelijkertijd is hij een plek van geloof, onderzoek en cultuur – een levendig ontmoetingspunt in het centrum van de oude stad van Mainz.
